Trzy miesiące na czynności sprawdzające, informacja o ich wyniku i więcej czasu na odwołanie. Zapowiadane zmiany Ordynacji podatkowej mogą poprawić codzienne relacje z fiskusem. Jednocześnie mają rozszerzyć narzędzia dowodowe urzędników. Dla podatnika najważniejsze będzie więc nie samo przyspieszenie weryfikacji, lecz to, czy jej zakończenie zapewni rzeczywistą ochronę przed kolejnym sporem.
To zapowiedź zmian, nie obowiązujące prawo. 6 października 2026 r. ogłoszono wpisanie projektu UD483 do wykazu prac rządu, natomiast przyjęcie przez Radę Ministrów zapowiadane jest na I kwartał 2027 r.
Czynności sprawdzające są odrębne od kontroli podatkowej i postępowania podatkowego. Nie ograniczają się wyłącznie do rachunkowych pomyłek, ale też nie dają organowi nieograniczonych uprawnień dowodowych. Obecne przepisy nie wyznaczają ogólnego limitu tej procedury. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich wskazywało na jej przedłużanie i nadmierne żądania dokumentów. Problemem jest też brak jasnej informacji o zakończeniu weryfikacji.
W wyroku z 12 lutego 2026 r. (sygn. III FSK 744/25) NSA utrzymał korzystne dla podatnika rozstrzygnięcie dotyczące kary porządkowej. Żądania wyjaśnień i dokumentów dotyczących wykazanej straty przekraczały zakres czynności sprawdzających. Szersze ustalenia wymagały właściwej procedury. Sama nazwa pisma i powołanie uprawnienia do wezwania nie uzasadniają każdego żądania. NSA podkreślił: „WSA właściwie przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że czynności sprawdzające mają dać odpowiedź na pytanie, czy zasadne jest wszczynanie kontroli podatkowej albo postępowania podatkowego, bądź wyeliminować potrzebę wszczynania wskazanych postępowań w wyniku wyeliminowania drobnych błędów i oczywistych omyłek deklaracji. Nie ulega wątpliwości, że nie zastępują one wskazanych postępowań”.
Według założeń projektu ma zostać wprowadzony limit trzech miesięcy oraz informowanie sprawdzanego o rozpoczęciu, zakończeniu i wyniku czynności. To szansa na zastąpienie niekończącej się wymiany korespondencji procedurą o uchwytnych ramach.
Sam termin nie rozstrzyga jednak, jak silna będzie ochrona. W naszej ocenie trzeba sprawdzić przede wszystkim, od jakiego zdarzenia będzie liczony, jakie okresy zostaną z niego wyłączone i co nastąpi po jego przekroczeniu. Znaczenie będzie miało także to, czy organ będzie mógł ponawiać czynności w tym samym zakresie albo przenosić tę samą weryfikację między procedurami. Dostępne omówienia założeń nie pozwalają przesądzić tych kwestii.
Brak zastrzeżeń urzędu nie jest obecnie równoznaczny z trwałym zatwierdzeniem rozliczenia. Przykładowo w wyroku z 29 kwietnia 2026 r. (I SA/Lu 75/26) WSA w Lublinie uznał, że wcześniejsze niekwestionowanie rozliczenia sprzedaży nieruchomości nie chroniło przed późniejszą decyzją określającą podatek.
Według zapowiedzi, jeżeli organ nie stwierdzi nieprawidłowości albo sprawdzany zastosuje się do jego ustaleń, ma uzyskać ochronę przed późniejszym naliczaniem odsetek za zwłokę i odpowiedzialnością karną skarbową. Zapowiedziana ochrona nie obejmuje wprost zwolnienia z zapłaty samego podatku. Nie można więc przedstawiać jej jako gwarancji, że fiskus już nigdy nie wróci do rozliczenia.
Informacja kończąca czynności powinna jasno określać podatek, okres, zagadnienie oraz dokumenty objęte oceną. Sprawdzenie kwot nie musi oznaczać zbadania kwalifikacji transakcji. W naszej ocenie doprecyzowania wymaga również okres ochrony odsetkowej: nie należy zakładać, że zastosowanie się do ustaleń umorzy odsetki powstałe przed korektą.
Założenia przewidują określenie ogólnego zakresu czynności sprawdzających i poszerzenie katalogu środków dowodowych. Może to pozwolić wyjaśniać więcej spraw bez wszczynania kontroli. Zarazem rodzi ryzyko, że procedura dotąd ograniczona uzyska część narzędzi pełnego postępowania, bez równoważnych gwarancji dla podatnika.
Przy ocenie przyszłego tekstu trzeba zweryfikować możliwość zapoznania się z materiałem, odpowiedzi na ustalenia i zakwestionowania żądań wykraczających poza sprawdzany zakres. Konkretnych nowych uprawnień nie da się ustalić z samej zapowiedzi. Wyrok III FSK 744/25 jest punktem odniesienia dla obecnych wezwań, nie przesądza jednak kompetencji po nowelizacji.
Organ ma w pierwszej kolejności korzystać z informacji i dokumentów, którymi dysponuje albo które może pozyskać od innych podmiotów. Korzyść jest czytelna: mniej ponownego przesyłania tego samego materiału i angażowania działów księgowych w odtwarzanie danych.
Zapowiadane wydłużenie terminu odwołania od decyzji z 14 do 30 dni ułatwi analizę uzasadnienia, zebranie dokumentów i przygotowanie zarzutów. Aktualnie trzeba pilnować terminu 14 dni od doręczenia decyzji. Propozycja nie jest zapowiedzią jednolitego, trzydziestodniowego terminu dla wszystkich środków prawnych, w tym zażaleń na postanowienia.
Równolegle ma pojawić się możliwość zrzeczenia się prawa do odwołania. W sprawie bezspornej może to przyspieszyć jej zamknięcie. Nie powinno być jednak traktowane jako neutralna formalność. Przed złożeniem oświadczenia trzeba będzie ocenić skutki dla możliwości kwestionowania decyzji, jej ostateczności i wykonania. Dokładnego mechanizmu oraz możliwości cofnięcia oświadczenia nie da się ustalić na podstawie samej zapowiedzi.
Szczególnie istotny jest zapowiadany obowiązek merytorycznej oceny decyzji o zabezpieczeniu przez organ odwoławczy. Problem powstaje, gdy przed rozpoznaniem odwołania zostaje doręczona decyzja określająca podatek, a decyzja zabezpieczająca wygasa. Podatnik może wówczas usłyszeć, że postępowanie odwoławcze jest już bezprzedmiotowe, choć zabezpieczenie wcześniej ograniczyło dysponowanie majątkiem.
Orzecznictwo z 2026 r. pokazuje rozbieżność. W wyroku z 15 stycznia 2026 r. (I FSK 1267/25) NSA przyjął, że mimo umorzenia postępowania organ odwoławczy powinien ocenić legalność zabezpieczenia. Natomiast w wyroku z 6 maja 2026 r. (III FSK 1343/25) NSA uznał taką ocenę za niedopuszczalną i wskazał potrzebę zmiany przepisów. Nie można więc przedstawiać obecnej ochrony jako jednolitej i pewnej.
Projektowana zmiana może usunąć istotną lukę. W naszej ocenie o jej skuteczności zdecyduje jednak to, co będzie następstwem stwierdzenia wadliwości zabezpieczenia, a nie tylko obowiązek odniesienia się do zarzutów. Nie należy obiecywać automatycznego zwolnienia majątku ani odszkodowania.
Oddzielnie zapowiedziano rozszerzenie form zabezpieczenia dobrowolnego. Jego praktyczna wartość zależy od dostępności nowych instrumentów, kosztu i warunków ich przyjmowania przez organ.
Obniżona stawka odsetek ma objąć również zaległości ujawnione w pierwotnej deklaracji złożonej po terminie, analogicznie do korekt. Obecny art. 56a Ordynacji wiąże preferencję z warunkami dotyczącymi korekty i zapłaty oraz przewiduje wyłączenia, m.in. dla korekty dokonanej w wyniku czynności sprawdzających. Nie należy utożsamiać zapowiadanej preferencji z bezwarunkową ulgą dla każdej spóźnionej deklaracji.
[1] Jarosław Neneman, zapowiedź UD483 dotycząca 6.10.2026 r.
[2] Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.
[4] NSA, wyrok z 12.02.2026 r. III FSK 744/25.
[5] WSA w Lublinie, wyrok z 29.04.2026 r., I SA/Lu 75/26.
[6] NSA, wyrok z 15.01.2026 r. I FSK 1267/25.
[7] NSA, wyrok z 6.05.2026 r. III FSK 1343/25.