Zmiana ostatecznego odbiorcy towaru po uiszczeniu pełnej przedpłaty nie zawsze musi skutkować koniecznością korygowania pierwotnej faktury. Takie stanowisko zajął w ostatnich dniach Naczelny Sąd Administracyjny.
Tło sporu: Brexit, energia i „cesja” praw
Sprawa dotyczyła spółki z branży energetycznej (Veolia Energia Polska S.A.), która jeszcze przed Brexitem zawarła z kontrahentem z Wielkiej Brytanii umowę ramową na sprzedaż energii elektrycznej w standardzie EFET. W związku z planowanym opuszczeniem Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię, strony oraz dwa inne podmioty (w tym polska spółka z grupy kapitałowej) zawarły porozumienie. Na jego mocy brytyjski kupujący dokonał 100% przedpłaty za dostawy energii planowane na lata 2019–2020, a jednocześnie otrzymał prawo do przekazania swoich praw i obowiązków (tzw. cesji) na rzecz polskiego podmiotu.
Spółka wystawiła fakturę zaliczkową na rzecz brytyjskiego nabywcy, uznając, że miejscem opodatkowania jest Wielka Brytania (brak polskiego VAT – mechanizm odwrotnego obciążenia). Następnie doszło do wspomnianej „cesji”.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że od momentu wstąpienia do umowy polskiego nabywcy, spółka powinna skorygować pierwotną fakturę „do zera” i wystawić nową z polskim podatkiem VAT. Organ argumentował, że brytyjski podmiot przestał być nabywcą, a zmiana miejsca dostawy na Polskę wymusza zmianę sposobu opodatkowania.
NSA: Faktura dokumentuje stan na dzień wystawienia
Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny, nie zgodziły się ze stanowiskiem fiskusa. Sądy wskazały na kilka kluczowych argumentów:
Brak pomyłki w dacie wystawienia: Faktura dokumentująca przedpłatę odzwierciedlała stan faktyczny istniejący w dniu jej sporządzenia – to brytyjski kupujący zobowiązał się do zapłaty i faktycznie jej dokonał.
Brak przesłanek do korekty: Zgodnie z art. 106j ust. 1 ustawy o VAT, korekta jest konieczna m.in. w przypadku udzielenia rabatu, zwrotu towaru lub zapłaty czy stwierdzenia pomyłki. W tej sprawie cena nie uległa zmianie, nie doszło do zwrotu pieniędzy, a pierwotna faktura nie zawierała błędów.
Dostawa łańcuchowa zamiast cesji: NSA podkreślił, że choć strony użyły pojęcia „cesja”, w świetle autonomii prawa podatkowego mieliśmy do czynienia z dwiema odrębnymi transakcjami (dostawą łańcuchową). Pierwsza to sprzedaż energii między spółką a kupującym z UK, a druga to przeniesienie prawa do tej energii przez kupującego z UK na polskiego odbiorcę.
Zasada neutralności: Zmuszanie podatnika do korekty w sytuacji, gdy nie nastąpił zwrot przedpłaty, mogłoby naruszać zasadę neutralności VAT.
Kluczowe wnioski dla podatników
Wyrok NSA potwierdza, że zmiana osoby ostatecznego nabywcy (lub zmiana miejsca dostawy w trakcie realizacji kontraktu) nie kreuje automatycznie obowiązku korygowania faktur zaliczkowych, o ile dokumentowały one rzeczywiste zdarzenia gospodarcze w momencie ich wystawienia.
Dla firm działających w obrocie międzynarodowym i branżach kontraktowych (jak energetyka) jest to istotna wskazówka: rozliczenie podatkowe przedpłaty jest trwałe, jeśli w dacie uiszczenia należności strony i warunki transakcji były określone prawidłowo, a późniejsza zmiana modelu dostaw wynika z nowych porozumień, a nie z wycofania się z pierwotnej umowy.