Umorzenie udziałów bez wynagrodzenia pod lupą fiskusa

Reorganizacje grup kapitałowych, które opierają się na nieekwiwalentnych przesunięciach majątkowych, mogą zostać uznane za sztuczne działanie mające na celu unikanie opodatkowania. Potwierdza to najnowsza decyzja Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w której organ odmówił wydania opinii zabezpieczającej w sprawie dobrowolnego umorzenia udziałów bez wynagrodzenia.

Mechanizm planowanej transakcji

Sprawa dotyczyła grupy trzech spółek: produkcyjnej (Spółka z o.o.), operacyjnej (Spółka 1 S.A.) oraz nowo powołanego holdingu (Spółka 2 S.A.). Celem reorganizacji miało być przeniesienie własności udziałów w Spółce z o.o. ze Spółki 1 S.A. do Spółki 2 S.A.

Zaproponowany przez wnioskodawców schemat składał się z dwóch etapów:

1. Podwyższenie kapitału: Spółka 2 S.A. miała objąć 8% udziałów w Spółce z o.o. za symboliczne 10 tys. zł.
2. Dobrowolne umorzenie bez wynagrodzenia: Spółka 1 S.A. miała umorzyć swoje 92% udziałów w Spółce z o.o. bez otrzymania jakiegokolwiek wynagrodzenia (ekwiwalentu).

W rezultacie Spółka 2 S.A. stałaby się jedynym udziałowcem Spółki z o.o., przejmując kontrolę nad majątkiem o wartości netto wynoszącej ok. 7,5 mln zł.

Dlaczego Szef KAS powiedział „nie”?

Szef KAS uznał, że planowane działania spełniają przesłanki unikania opodatkowania (art. 119a Ordynacji podatkowej). Kluczowe argumenty organu to:

• Sztuczność i brak ekwiwalentności: Szef KAS podkreślił, że racjonalnie działający podmiot gospodarczy nie wyzbywa się aktywów o znacznej wartości (7,5 mln zł) bez żadnego wynagrodzenia. Takie działanie uznano za ekonomicznie tożsame z darowizną, ale ubrane w zawiłą, wieloetapową formę prawną.
• Sprzeczność z celem ustawy: Głównym celem operacji była zmiana struktury bez obciążeń w podatku CIT. Gdyby doszło do sprzedaży udziałów, powstałby przychód podlegający opodatkowaniu stawką 19%.
• Naruszenie interesów akcjonariuszy: Organ zwrócił uwagę na specyficzny układ sił. Na transakcji zyskiwali wyłącznie trzej mniejszościowi akcjonariusze Spółki 1 S.A. (mający tam łącznie 1,68% akcji), którzy jednocześnie byli jedynymi właścicielami Spółki 2 S.A. Z kolei większość akcjonariuszy Spółki 1 S.A. (w tym fundacje rodzinne oraz pracownicy w programie menedżerskim) tracili istotne aktywo bez żadnej rekompensaty.

W ocenie organu cele gospodarcze (takie jak centralizacja zarządu czy dywersyfikacja ryzyka) można było osiągnąć w sposób prostszy i bardziej transparentny – np. poprzez sprzedaż udziałów. Podatnicy argumentowali, że holding nie posiadał środków na zakup, jednak organ uznał, że nabycie mogło odbywać się etapami, co byłoby rozwiązaniem bardziej naturalnym rynkowo.

Ważny kontekst: Nie każda reorganizacja jest „sztuczna”

Warto przypomnieć, że w innej sprawie z listopada 2025 r. (sygn. DKP1.8082.6.2025) Szef KAS wydał pozytywną opinię zabezpieczającą przy podobnym mechanizmie umorzenia bez wynagrodzenia. Różnica polegała jednak na kontekście ekonomicznym – tam reorganizacja służyła m.in. przejściu na tzw. CIT estoński i nie wiązała się z tak drastycznym naruszeniem ekwiwalentności na rzecz wąskiej grupy osób.

Wnioski dla przedsiębiorców

Odmowa z 25 maja 2026 r. to wyraźny sygnał, że Szef KAS będzie rygorystycznie badać podłoże ekonomiczne transakcji.

• Sam brak przychodu przy umorzeniu bez wynagrodzenia (wynikający z art. 12 ustawy o CIT) nie gwarantuje bezpieczeństwa, jeśli cała operacja zostanie uznana za sztuczną.
• Przy planowaniu sukcesji lub zmian w grupach kapitałowych z udziałem fundacji rodzinnych, należy szczególnie dbać o interes wszystkich beneficjentów i akcjonariuszy.

Każdy proces reorganizacji powinien zostać poprzedzony pogłębioną analizą ryzyka pod kątem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR).